De beknelde tussenschakel: de aanspraken van verkoper jegens producent

Lees artikel

Het recht op loon bij situatieve arbeidsongeschiktheid

Lees artikel

De beknelde tussenschakel: de aanspraken van verkoper jegens producent

Een verkoper wordt aangesproken door de consument aan wie hij een product, bijvoorbeeld tegels, heeft verkocht. De tegels blijken een paar weken nadat ze zijn gelegd te zijn verkleurd. Onderzoek heeft uitgewezen dat de verkleuring is te wijten aan een productiefout. De verkoper is tekortgeschoten in de nakoming en zal de tegels moeten vervangen en/of herstellen om alsnog te leveren wat was overeengekomen.

Omdat niet de verkoper maar de producent verantwoordelijk is voor het mankement aan de tegels, spreekt de verkoper vervolgens de producent aan om de schade die hij heeft geleden als gevolg van het ongedaan maken van zijn wanprestatie tegenover de koper, te vergoeden. De producent beroept zich echter op zijn algemene voorwaarden waarin een beding is opgenomen waarmee nagenoeg elke aansprakelijkheid wordt uitgesloten. De verkoper staat met zijn rug tegen de muur: hij moet wel de schade van de koper/consument vergoeden, maar krijgt nul op het rekest bij de producent die zich op zijn algemene voorwaarden beroept. Is de verkoper nu kansloos tegenover de producent?

Nee, dat is hij niet. Op grond van de wet kan de verkoper het beding dat door de producent tegen hem wordt ingeroepen vernietigen, als gevolg waarvan de producent (behoudens enkele uitzonderingen) de schade aan de verkoper dient te vergoeden. De wettelijke regeling die hierop ziet, dient er toe te voorkomen dat de verkoper bekneld raakt tussen de beschermde consument en de producent die zijn aansprakelijkheid beperkt. De achterliggende gedachte is dat de aansprakelijkheid daadwerkelijk ten laste komt van diegene die deze uiteindelijk dient te dragen. Voorwaarde is wel dat de koper een ‘consument’ (natuurlijk persoon, die niet beroeps- of bedrijfsmatig handelt) is en de producent handelt in de uitoefening van een beroep of bedrijf.

In enkele gevallen kan geen beroep worden gedaan op terzijdestelling van het uitsluitingsbeding van de producent. Als de verkoper bijvoorbeeld het gebrek kende (er is al eerder geklaagd over verkleuring van de tegels, maar de verkoper is toch doorgegaan met de verkoop) of het gebrek is ontstaan bij de verkoper zelf (de verkleuring is een gevolg van een bewerking van de tegels door de verkoper), gaat deze bescherming van de beknelde schakel niet op. Ook speciale ‘garanties’ verstrekt door de verkoper komen voor rekening van de verkoper, zodat aansprakelijkheid die geënt is op dergelijke garanties niet kan worden ‘doorgeschoven’ naar de producent (tenzij deze natuurlijk dezelfde garanties heeft gegeven aan de verkoper).

Het beding van de producent kan niet aan de beknelde tussenschakel worden tegengeworpen als op de relatie tussen de producent en verkoper Nederlands recht van toepassing is, maar niet zonder meer als op deze relatie buitenlands recht van toepassing. Dit is doorgaans het geval wanneer de verkoper de goederen uit het buitenland betrekt. In dat geval zal naar buitenlands recht moeten worden beoordeeld of de verkoper het uitsluitingsbeding tegen zich moet laten gelden. Zo ja, dan raakt de verkoper dus alsnog ‘bekneld’, tenzij het toepasselijke recht een zelfde regel kent. Dat kan het geval zijn want een regeling vergelijkbaar met die in onze wet is voorgeschreven in een richtlijn van het Europees Parlement.

Van belang is nog het verschil tussen vergoeding van schade aan het product zelf (voor vervanging en herstel) en vergoeding van schade aan personen of zaken als gevolg van een gebrek aan het product. Een beroep op vernietiging van het uitsluitingsbeding is in het laatste geval niet mogelijk. Trouwens ook niet nodig, want de wet bepaalt namelijk dat de consument zich bij persoons- of zaakschade (ontstaan door een gebrekkig product) rechtstreeks moet wenden tot de verantwoordelijke voor het gebrek aan het product, doorgaans de producent. De verkoper blijft in dat geval buiten schot en ‘bekneld’ raakt hij dan dus niet.

Het recht op loon bij situatieve arbeidsongeschiktheid

Het gebeurt regelmatig dat een werknemer, nadat er een conflict is ontstaan met de werkgever, zich ziek meldt bij de werkgever. Vaak wordt dan door de bedrijfsarts geconstateerd dat er geen sprake is van een medische oorzaak voor de arbeidsongeschiktheid. In dat geval kan de werknemer geen aanspraak maken op doorbetaling van zijn loon wegens ziekte (artikel 7:629 BW).

In de literatuur en lagere rechtspraak van de afgelopen jaren werd echter veelal het standpunt ingenomen dat een dergelijke situatie in beginsel voor rekening van de werkgever behoort te komen. Hierbij werd dan verwezen naar artikel 7:628 BW, welk artikel bepaalt dat een werknemer zijn recht op loon behoudt, indien hij de arbeid niet heeft verricht door een oorzaak die in redelijkheid voor rekening van de werkgever behoort te komen.

De Hoge Raad heeft inmiddels in een recent arrest korte metten gemaakt met deze ontwikkeling. Uit de visie van de Hoge Raad blijkt dat een werknemer van goeden huize moet komen om zijn recht op loon bij situatieve arbeidsongeschiktheid te behouden. Volgens de Hoge Raad heeft een beroep van een werknemer op artikel 7:628 BW bij situatieve arbeidsongeschiktheid enkel kans van slagen, indien hij aantoont dat:

• de arbeidsomstandigheden zodanig zijn dat redelijkerwijs niet van de werknemer kan worden gevergd dat hij zijn werkzaamheden hervat;
• er sprake is van een oorzaak die in redelijkheid voor rekening van de werkgever komt;
• de werknemer alle medewerking verleent aan inspanningen, die er op gericht zijn de oorzaak van de arbeidsongeschiktheid weg te nemen.

Uit deze criteria blijkt dat slechts bij zeer ernstige tekortkomingen aan de zijde van de werkgever, de werknemer zijn aanspraak op loon behoudt. Men moet dan bijvoorbeeld denken aan de situatie dat een werknemer (seksueel) wordt geïntimideerd en de werkgever blijk geeft hieraan onvoldoende te willen doen. In de meeste gevallen doen dergelijke extreme omstandigheden zich in een arbeidsrelatie niet voor.

De recente jurisprudentie van de Hoge Raad leidt er dan ook toe dat een situatieve arbeidsongeschikte werknemer slechts in zeer uitzonderlijke (conflict)situaties aanspraak heeft op loon. In dit verband is nog van belang dat de Hoge Raad reeds eerder heeft uitgemaakt dat een werknemer aan zijn werkhervatting ook geen aanvullende eisen kan stellen, zoals bijvoorbeeld aanpassing van de inhoud van de functie volgens de wensen van een werknemer. De Hoge Raad is van oordeel dat er geen sprake is van bereidheid tot het verrichten van de werkzaamheden, indien een werknemer zijn werkhervatting afhankelijk stelt van aanvullende voorwaarden. Dit brengt met zich mee dat in deze situatie de werknemer eveneens geen aanspraak kan maken op doorbetaling van zijn loon, aldus de Hoge Raad.

Gezien de bovengenoemde jurisprudentie van de Hoge Raad doet een werknemer er dan ook verstandig aan om bij situatieve arbeidsongeschiktheid eerst zijn werkzaamheden te hervatten en pas na deze werkhervatting er voor te kiezen om met de werkgever te overleggen over eventuele aanpassingen c.q. wijzigingen. De Hoge Raad komt de werknemer wat dat betreft tegemoet door te overwegen dat uit de verplichtingen van goed werkgeverschap voortvloeit dat een werkgever daaraan zijn medewerking moet verlenen, zodat heruitval kan worden voorkomen. Mocht de werknemer vervolgens opnieuw uitvallen wegens situatieve arbeidsongeschiktheid, dan is er een grote kans aanwezig dat de werknemer wel met succes aanspraak kan maken op doorbetaling van zijn loon indien de werkgever heeft verzuimd met de werknemer te overleggen over de mogelijkheden om heruitval te voorkomen.